Науката сe почесто ја разгледува врската меѓу висината, генетиката и долговечноста, но пораката не е дека високите луѓе треба да се загрижат — туку дека телото, навиките и здравјето се многу посложени од бројката во сантиметри.
Колку сте високи? Прашање што најчесто го врзуваме со изгледот, модата, спортот или самодовербата. Но, последниве години висината сè почесто се спомнува и во еден сосема поинаков контекст — долговечноста.
Според текстот на „Блиц“, некои истражувања покажуваат дека пониските луѓе во одредени групи може да имаат мала здравствена предност кога станува збор за должината на животот, циркулацијата, ризикот од згрутчување на крвта и одредени срцеви состојби. Но, тоа не значи дека висината сама по себе ја одредува судбината. Таа е само еден од многуте фактори во приказната за здравјето.
Колку се високи Македонците во просек?
Во македонски контекст, оваа тема е особено интересна затоа што сме народ што не спаѓа ниту меѓу најниските, ниту меѓу највисоките во Европа.
Според податоци објавени од МИА во 2024 година, просечната висина на жените во Македонија е околу 160,9 сантиметри, што ги става Македонките меѓу пониските жени во Европа. За споредба, жените во Србија во истиот преглед се наведени со просек од 168,3 см, во Грција 165,8 см, во Бугарија 164,6 см, а во Албанија 162,2 см.
Кај мажите, во антропометриско истражување за македонската популација е наведена просечна висина од околу 178,1 сантиметар, додека кај жените во истата студија просекот е околу 164,6 сантиметри. Разликите меѓу изворите најчесто доаѓаат од методологијата, возраста и примерокот на испитаници, но генерално може да се каже дека македонските мажи се блиску до европскиот просек, додека македонските жени се нешто пониски во споредба со голем дел од Европа.
Значи ли тоа дека пониските луѓе кај нас имаат предност?
Не толку едноставно. Науката не вели дека секој понизок човек автоматски ќе живее подолго, ниту дека секој висок човек има здравствен ризик. Она што се истражува е статистичка врска — односно дали во големи групи луѓе постои некаква поврзаност меѓу телесната висина и одредени здравствени исходи.
Една студија објавена во PubMed за мажи со јапонско потекло на Хаваи покажала дека пониската висина во средната возраст била поврзана со подолг животен век, а во приказната се спомнува и генот FOXO3, кој се поврзува со долговечноста.
Но, ова не треба да се чита како универзално правило за сите луѓе. Генетиката, исхраната, движењето, стресот, пушењето, алкохолот, телесната тежина, квалитетот на здравствената грижа и социјалните навики имаат огромна улога.
Зошто висината воопшто би имала врска со здравјето?
Една од причините што ги наведуваат истражувањата е циркулацијата. Кај повисоките луѓе, крвта треба да помине подолг пат низ телото, а некои студии поврзуваат поголема висина со повисок ризик од венска тромбоемболија, односно згрутчување на крвта. Ова не значи дека високите луѓе треба да паничат, туку дека ризикот секогаш треба да се гледа заедно со други фактори — физичка активност, тежина, пушење, наследност и начин на живот.
Друг фактор што се спомнува е срцето. Во некои анализи се наведува дека повисоките луѓе може да имаат поголем ризик од атријална фибрилација, нарушување на срцевиот ритам, затоа што телото и срцето се поголеми. Но и тука, висината е само дел од целата слика.
А што е со ракот?
Некои истражувања покажуваат дека повисоките луѓе може да имаат нешто повисок ризик за одредени видови рак. Едно од објаснувањата е дека поголемо тело значи и поголем број клетки, а со тоа статистички поголема можност за клеточни мутации во текот на животот. Ова е научна хипотеза што се разгледува, но никако не значи дека висината е „причина“ за рак сама по себе. Начинот на живот, исхраната, пушењето, генетиката и редовните прегледи остануваат многу поважни фактори за превенција.
Македонската реалност: не е важно само колку сме високи, туку како живееме
Ако ја ставиме темата во македонски контекст, вистинското прашање не е дали некој е висок 160, 170 или 185 сантиметри. Поважно е како се храниме, колку се движиме, дали правиме редовни прегледи, дали спиеме доволно, дали пушиме, колку сме под стрес и дали реагираме навреме кога телото ни испраќа сигнали.
Во Македонија често имаме навика здравјето да го ставаме на второ место — додека не се појави проблем. А токму кај теми како срце, притисок, холестерол, шеќер, тежина и циркулација, превенцијата е многу поважна од висината.
Дали пониските луѓе навистина имаат „тајна предност“?
Можеби во одредени статистички анализи — да. Но во реалниот живот, предност имаат оние што се грижат за себе.
Понизок човек кој пуши, не се движи, има лоша исхрана и не оди на лекар нема автоматски подобра прогноза од висок човек кој спортува, јаде умерено, спие добро и редовно го контролира здравјето.
Затоа најточната порака би била оваа: висината може да биде мал фактор, но навиките се големата разлика.
Заклучок
Науката покажува дека постои интересна врска меѓу висината, генетиката и долговечноста, но таа врска не е едноставна и не треба да се претвора во сензација. Во Македонија, каде просечната висина на жените е околу 161–165 сантиметри, а на мажите околу 178 сантиметри, оваа тема може да биде интересна за споредба, но не и причина за страв или самозалажување.
На крајот, никој не може да ја избере својата висина. Но секој може да избере подобри навики: повеќе движење, помалку цигари, подобра исхрана, редовни контроли, помалку стрес и повеќе сон.
